Hayatý [deðiþtir]

Gençlik yýllarý (1881 - 1905) [deðiþtir]

Mustafa Kemal Atatürk, 1881 tarihinde Selanik, Kasýmiye Mahallesi, Islahhane Caddesi'nde bugün müze olan evde doðdu. 1839 doðumlu olan babasý Ali Rýza Efendi aslen Manastýr'a baðlý Debre-i Bâlâ /Aþaðý Debre'dendir. Milis subaylýðý, evkaf katipliði ve kereste ticareti yapan Ali Rýza Efendi, 1871 yýlýnda Zübeyde Haným'la evlendi. 1857 doðumlu olan Zübeyde Haným, Sarýgüllü Hacý Sofu ailesinden Varyemezoðlu Ýbrahim Feyzullah Efendi'nin kýzý olup aslen Vodina'ya baðlý Sarýgöl bucaðýndandýr.

Zübeyde Haným ve Ali Rýza Efendi'nin altý çocuklarý oldu: Fatma (1871/72-1875), Ahmet (1874-1883), Ömer (1875-1883), Mustafa (Kemal Atatürk) (1881-1938), Makbule (Boysan, Atadan) (1885-1956) ve Naciye (1889-1901). Atatürk'ün beþ kardeþinden dördü küçük yaþlarda öldü. Kardeþlerinden Fatma dört, Ahmet dokuz, Ömer sekiz yaþlarýnda o senelerde salgýn olan kuþpalazý (difteri) hastalýðýndan çocuk yaþlarýnda öldüler. En küçük kardeþi Naciye Mustafa Kemal Harp Okulu'nu bitirdiði sene, oniki yaþýndayken verem hastalýðýna yakalanýp hayatýný kaybetti. Kardeþlerinden sadece Makbule Haným 1956 yýlýna kadar yaþadý.

Mustafa, öðrenim çaðýna gelince Hafýz Mehmet Efendi'nin mahalle mektebinde öðrenime baþladý; sonra babasýnýn isteðiyle Mektebi Þemsi Ýbtidai Þemsi Efendi Mektebi'ne geçti. Bu sýrada babasýný kaybetti (1888). Bir süre Rapla Çiftliði'nde Hüseyin dayýsýnýn yanýnda kaldýktan sonra Selanik'e dönüp okulunu bitirdi. Bu arada Zübeyde Haným, Selanik'te gümrük memuru olan Ragýp Bey ile evlendi. Þimdi müze olan Koca Kasým Paþa Mahallesi Islahhane Caddesi'ndeki ev, bu Ragýp Bey'in evidir. Ali Rýza Bey ile birlikte ailesi Ahmed Sübaþý Mahallesin'deki Sanayi Mektebi karþýsýndaki evde oturmuþlardý. Selanik Mülkiye Rüþtiyesi'ne kaydoldu. Kýsa bir süre sonra 1893 yýlýnda Askeri Rüþtiye'ye girdi. Bu okulda Matematik öðretmeni Mustafa Bey adýna "Kemal" i ilave etti. 1896-1899 yýllarýnda Manastýr Askeri Ýdadisi'ni bitirip, Ýstanbul'da Harbiye-i Þahane'de öðrenime baþladý. 1902 yýlýnda mülazim (teðmen) rütbesiyle mezun oldu, Harp Akademisi'ne devam etti. 11 Ocak 1905'te yüzbaþý rütbesiyle akademiyi tamamladý.

Olgunlaþma dönemi (1905 - 1911) [deðiþtir]

1905-1907 yýllarý arasýnda Þam'da 5. Ordu emrinde görev yaptý. 1907'de Kolaðasý (Kýdemli Yüzbaþý) oldu. Manastýr'a III. Ordu'ya atandý. 19 Nisan 1909'da Ýstanbul'a giren Hareket Ordusu'nda Kurmay Baþkaný olarak görev aldý. 1910 yýlýnda Fransa'ya gönderildi. Picardie Manevralarý'na katýldý. 1911 yýlýnda Ýstanbul'da Genelkurmay Baþkanlýðý emrinde çalýþmaya baþladý.

Grafik zaman çizelgesi bulunmaktadýr:

Olgunlaþma Yýllarý

...

Yöneticilik yýllarý (1911 - 1919) [deðiþtir]

1911 yýlýnda Ýtalyanlarýn Trablusgarp'a hücumu ile baþlayan Trablusgarp Savaþý'nda, Mustafa Kemal bir grup arkadaþýyla birlikte Tobruk ve Derne bölgesinde görev aldý. 22 Aralýk 1911'de Ýtalyanlara karþý Tobruk Savaþý'ný kazandý. 6 Mart 1912'de Derne Komutanlýðýna getirildi.

Grafik zaman çizelgesi bulunmaktadýr:

Yönetici Yýllarý

Ekim 1912'de Balkan Savaþý baþlayýnca Mustafa Kemal Gelibolu ve Bolayýr'daki birliklerle savaþa katýldý. Dimetoka ve Edirne'nin geri alýnýþýnda önemli hizmetleri görüldü. 1913 yýlýnda Sofya Ateþemiliterliðine atandý. Bu görevde iken 1914 yýlýnda yarbaylýða yükseldi. Hayatýnýn ilk aþk iliþkisini de burada, bir Bulgar kýzý ile yaþadý. Ateþemiliterlik görevi Ocak 1915'te sona erdi. Bu sýrada I. Dünya Savaþý baþlamýþ, Osmanlý Devleti de savaþa girmek zorunda kalmýþtý. Mustafa Kemal 19. Tümen'i kurmak üzere Tekirdað'da görevlendirildi.

1914 yýlýnda baþlayan 1. Dünya Savaþý'nda, Mustafa Kemal Çanakkale'de bir Türk savaþ kahramaný oldu ve "Çanakkale geçilmez!" sözü burada doðdu. 18 Mart 1915'te Çanakkale Boðazý'ný geçmeye kalkan Ýngiliz ve Fransýz donanmasý aðýr kayýplar verince Gelibolu Yarýmadasý'na asker çýkarmaya karar verdiler. 25 Nisan 1915'te Arýburnu'na çýkan düþman kuvvetlerini, Liman Von Sanders yönetiminde Mustafa Kemal'in komuta ettiði 19. Tümen, Conkbayýrý'nda durdurdu. Mustafa Kemal, bu baþarý üzerine albaylýða yükseldi. Ýngilizler 6-7 Aðustos 1915'te Arýburnu'nda tekrar taarruza geçti. Anafartalar Grubu Komutaný Mustafa Kemal 9-10 Aðustos'ta Anafartalar Zaferi'ni kazandý. Bu zaferi 17 Aðustos'ta Kireçtepe ve 21 Aðustos'ta II. Anafartalar Zaferi takip etti. Çanakkale Savaþý'nda Osmanlý Devleti'nin verdiði kayýplar üzerinde hem fikir olunamamýþsa da, Osmanlý büyük kayýplar vererek saldýrýyý püskürtmüþtür.

Mustafa Kemal, Kurtuluþ Savaþý yýllarýnda.

Mustafa Kemal Çanakkale Savaþlarý'dan sonra 1916'da Edirne ve Diyarbakýr'da görev aldý. 1 Nisan 1916'da tümgeneralliðe yükseldi. Rus kuvvetleriyle savaþarak Muþ ve Bitlis'in geri alýnmasýný saðladý. Þam ve Halep'teki kýsa süreli görevlerinden sonra 1917'de Ýstanbul'a geldi. Veliaht Vahidettin Efendi'yle Almanya'ya giderek cephede incelemelerde bulundu. Bu seyahatten sonra hastalandý. Viyana'ya ve Karisbad'a giderek tedavi oldu. 15 Aðustos 1918'de Halep'e 7. Ordu Komutaný olarak döndü. Bu cephede Ýngiliz kuvvetlerine karþý baþarýlý savunma savaþlarý yaptý. Mondros Mütarekesi'nin imzalanmasýndan bir gün sonra, 31 Ekim 1918'de Yýldýrým Ordularý Grubu Komutanlýðý'na getirildi. Daha sonra bu ordunun kaldýrýlmasý üzerine 13 Kasým 1918'de Ýstanbul'a gelip Harbiye Nezâreti'nde (Bakanlýðýnda) göreve baþladý.

Kurtuluþ Savaþý dönemi (1919 - 1923) [deðiþtir]

Bu dönemin genel durumu için: Kurtuluþ Savaþý

Grafik zaman çizelgesi bulunmaktadýr:

Kurtuluþ Savaþý Yýllarý

24 Mart 1923 tarihli Time dergisinin kapaðý

21 Þubat 1927 tarihli Time dergisinin kapaðý

Mondros Mütarekesi'nden sonra Ýtilaf Devletleri'nin Anadolu'yu iþgale baþlamalarý üzerine, Mustafa Kemal 9. Ordu Müfettiþi olarak 19 Mayýs 1919'da Samsun'a çýktý. 22 Haziran 1919'da Amasya'da yayýmladýðý genelgeyle "Milletin istiklâlini yine milletin azim ve kararýnýn kurtaracaðýný" ilan edip Erzurum Kongresi ve Sivas Kongresi'ni toplantýya çaðýrdý. 23 Temmuz - 7 Aðustos 1919 tarihleri arasýnda toplanan Kongre oncesi, Erzurum'da Osmanli ordusundan istifa etti ve kendisine ilk nufus kaydini ve nufus cuzdani'ni verecek olan Erzurum'un manevi hemþehrisi secilerek Kuva-yi Milliye lideri oldu. 4 - 11 Eylül 1919 tarihleri arasýnda da Sivas Kongresi'ni toplayarak vatanýn kurtuluþu için izlenecek yolun belirlenmesini saðladý. 27 Aralýk 1919'da Ankara'da heyecanla karþýlandý. 23 Nisan 1920'de Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin açýlmasýyla ulusal kuvvetlerin tek merkezde toplanmasý ve Türkiye Cumhuriyeti'nin kurulmasý yolunda önemli bir adým atýlmýþ oldu. Meclis ve Hükümet Baþkanlýðýna, Erzurum Milletvekili olan Mustafa Kemal seçildi. Türkiye Büyük Millet Meclisi, Kurtuluþ Savaþý'nýn baþarýyla sonuçlanmasý için gerekli yasalarý kabul edip uygulamaya baþladý.

Türk kurtuluþ mücadelesi 15 Mayýs 1919'da Yunanlýlarýn Ýzmir'i iþgali sýrasýnda Hasan Tahsin tarafýndan düþmana ilk kurþunun atýlmasýyla baþladý. 10 Aðustos 1920 tarihinde Sevr Antlaþmasý'ný imzalayarak aralarýnda Osmanlý Ýmparatorluðu'nu paylaþan I. Dünya Savaþý'nýn galip devletlerine karþý önce Kuvâ-yi Milliye adý verilen milis kuvvetleriyle savaþýldý. Fakat iþgalci emperyalist devletlere karþý baþarýlý bir mücadele için düzenli bir ordu þarttý. Türkiye Büyük Millet Meclisi düzenli orduyu kurdu, Kuvâ-yi Milliye-ordu bütünleþmesini saðlayarak savaþý zaferle sonuçlandýrdý.

Mustafa Kemal yönetimindeki Türk Ulusal Kurtuluþ Savaþý'nýn önemli aþamalarý þunlardýr:

• Sarýkamýþ (20 Eylül 1920), Kars (30 Ekim 1920) ve Gümrü'nün (7 Kasým 1920) kurtarýlýþý
• Çukurova, Gaziantep, Kahramanmaraþ ve Þanlýurfa savunmalarý (1919- 1921)
• I. Ýnönü Zaferi (6 - 10 Ocak 1921)
• II. Ýnönü Zaferi (23 Mart - 1 Nisan 1921)
• Kütahya-Eskiþehir Muharebeleri (10 - 24 Temmuz 1921)
• Sakarya Zaferi (23 Aðustos - 13 Eylül 1921)
• Büyük Taarruz, Baþkomutanlýk Meydan Muharebesi ve Takip Harekatý (26 Aðustos - 9 Eylül 1922)

Sakarya Zaferi'nden sonra 19 Eylül 1921'de Türkiye Büyük Millet Meclisi Mustafa Kemal'e Mareþal rütbesi ve Gazi unvanýný verdi. Kurtuluþ Savaþý, 24 Temmuz 1923'te Ýsviçre'nin Lozan kentinde imzalanan Lozan Antlaþmasý'yla sonuçlandý. Bu anlaþma ile Sevr Antlaþmasý yürürlükten kalkmýþ, Türkiye Cumhuriyet'i Lozan Anlatlaþmasý temelleri üzerine kurulmuþtur.

23 Nisan 1920'de Ankara'da TBMM'nin açýlmasýyla Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluþu müjdelenmiþti. Meclisin Türk Kurtuluþ Savaþý'ný baþarýyla yönetmesi, yeni Türk devletinin kuruluþunu hýzlandýrdý. 1 Kasým 1922'de hilafet ve saltanat birbirinden ayrýldý, önce saltanat ve daha sonra da hilafet (3 Mart 1924) kaldýrýldý. Böylece Osmanlý hanedanýnýn yönetimden baðlarý koparýldý.Gazi Eylül 1923'te baþlattýðý kurtuluþ mücadelesini siyasi harekete dönüþtürdü ve Halk Fýrkasýný kurdu.( sonradan adý Cumhuriyet Halk Partisi ) 29 Ekim 1923'te Cumhuriyet (halk egemenliði) idaresi kabul edildi, Atatürk oybirliðiyle ilk cumhurbaþkaný seçildi. 30 Ekim 1923 günü Ýsmet Ýnönü tarafýndan Türkiye Cumhuriyeti'nin ilk hükümeti kuruldu.

Cumhurbaþkanlýk yýllarý (1923-1938) [deðiþtir]

Atatürk, 24 Nisan 1920 ve 13 Aðustos 1923 tarihlerinde TBMM Baþkanlýðýna seçildi. Bu baþkanlýk görevi, devlet-hükümet baþkanlýðý düzeyindeydi. 29 Ekim 1923 yýlýnda Cumhuriyet ilan edildi ve Atatürk ilk cumhurbaþkaný seçildi. Anayasa gereðince dört yýlda bir cumhurbaþkanlýðý seçimleri yenilendi. 1927, 1931, 1935 yýllarýnda TBMM Atatürk'ü yeniden cumhurbaþkanlýðýna seçti.

Atatürk

Atatürk sýk sýk yurt gezilerine çýkarak devlet çalýþmalarýný yerinde denetledi. Ýlgililere aksayan yönlerle ilgili talimatlar verdi. Yurt dýþýna hiçbir resmi ziyaret için çýkmamakla birlikte, Cumhurbaþkaný sýfatýyla Türkiye'yi ziyaret eden yabancý ülke devlet baþkanlarýný, baþbakanlarýný, bakanlarýný ve komutanlarýný aðýrladý.

15-20 Ekim 1927 arasýnda Kurtuluþ Savaþý'ný ve Cumhuriyet'in kuruluþunu anlatan büyük Nutuk'unu (Söylev), 29 Ekim 1933 tarihinde de Onuncu Yýl Nutku'nu okudu. Nutuk, hem Kurtuluþ Savaþý'nýn hesabýný veren, bir diðer deyiþle ulusal mücadelenin kimlere karþý niçin ve nasýl verildiðini anlatan, hem de mücadelenin Cumhuriyet kurulduktan sonraki safhasýnda yapýlmasý gerekenler ve yapýlacak olanlar konusunda önemli bilgiler içeren deðerli ve önemli bir konuþmadýr.

Atatürk özel yaþamýnda sadelik içinde yaþadý. 29 Ocak 1923'te Latife Haným'la evlendi. Birçok yurt gezisine birlikte çýktýlar. Bu evlilik 5 Aðustos 1925 tarihine dek sürdü.

2587 sayýlý kanunla 24.11.1934 tarihinde Mustafa Kemal'e Atatürk soyadý verilmiþtir.

"Yurtta Barýþ, Dünyada Barýþ" sözünü söyleyebilecek kadar yüce olan Atatürk, 1930'lu yýllarda eski Yunan baþbakaný Venizelos tarafýndan Nobel Barýþ Ödülü'ne aday gösterilmiþtir. Fakat bu nedense nobel jürisinin dikkatini çekmemiþtir...

1937 yýlýnda çiftliklerini hazineye, bir kýsým taþýnmazlarýný da Ankara ve Bursa Belediyelerine baðýþladý. Mirasýndan kýzkardeþine, manevi evlatlarýna, Türk Dil Kurumu ve Türk Tarih Kurumu'na pay ayýrdý. Atatürk, 10 Kasým 1938 saat 9:05'te, yakalandýðý siroz hastalýðýndan kurtulamayarak Ýstanbul'da Dolmabahçe Sarayý'nda hayata gözlerini yumdu. Cenazesi 21 Kasým 1938 günü törenle geçici istirahatgâhý olan Ankara Etnografya Müzesi'ne defnedildi. Anýtkabir yapýldýktan sonra nâaþý görkemli bir törenle 10 Kasým 1953 günü ebedi istirahatgâhýna gömüldü.

Kiþiliði [deðiþtir]

Atatürk ve Sabiha Gökçen

Kitap okumayý, müzik dinlemeyi, dans etmeyi, ata binmeyi ve yüzmeyi çok severdi. Zeybek oyunlarýna, güreþe, Rumeli türkülerine büyük ilgisi vardý. Tavla ve bilardo oynamaktan büyük keyif alýrdý. Sakarya adlý atýna ve köpeði Fox'a çok deðer verirdi. Zengin bir kitaplýk oluþturmuþtu. Akþam yemeklerine devlet adamlarýný, sanatçýlarý ve bilim adamlarýný davet eder, ülkenin sorunlarýný tartýþýrdý. Temiz ve düzenli giyinmeye özen gösterirdi. Doðayý çok severdi. Sýk sýk Atatürk Orman Çiftliði'ne gider, modern tarýma geçiþ yolunda yürütülen çalýþmalara bizzat katýlýrdý. Fransýzca ve Almanca biliyordu.

Özel hayatýnda büyük bir sadelik içinde yaþayan Atatürk çocuklarý çok severdi. Zorlu savaþ yýllarýnda bile çocuklarlarla yakýndan ilgilenmiþ; birçok çocuðun hamiliðini üstlenmiþ, birçoðunu da manevi evlat olarak kendine seçmiþti. Atatürk'ün manevi evlatlarý, Afet Ýnan, Sabiha Gökçen, Ülkü Adatepe, Nebile Haným, Rukiye Erkin, Zehra Aylin, Mustafa, Abdurrahim Tuncak, Ýhsan'dýr. Ýzmir zaferinde Yunan bayraðýný yerden almasý bilinen bir olaydýr.

Soyadý kanunu ile birlikte ve TBMM tarafýndan çýkarýlan 24 Kasým 1934 tarihli ve 2587 sayýlý kanun^[1] ile ile kendisine "Türklerin Atasý" anlamýna gelen Atatürk ismi verilmiþtir (24 Kasým 1934).

Ýnkýlaplarý [deðiþtir]

Atatürk Ýnkýlaplarý

Siyasal inkýlaplar

Saltanatýn Kaldýrýlmasý Cumhuriyetin Ýlaný Halifeliðin Kaldýrýlmasý

Toplumsal inkýlaplar

Kadýnlarýn Seçme ve Seçilme Hakký Þapka Kanunu Tekke, Zâviye ve Türbelerin Kapatýlmasý Soyadý Kanunu Lâkap ve Unvanlarýn Kaldýrýlmasý Uluslararasý Ölçülerin Kabulü

Eðitim ve kültür alanýndaki inkýlaplar

Öðretimin Birleþtirilmesi Harf Devrimi Köy Enstitüleri Türk Dil ve Türk Tarih Kurumlarýnýn Kurulmasý Üniversite Öðreniminin Düzenlenmesi Güzel Sanatlarda Yenilikler

Ekonomik inkýlaplar

Aþarýn Kaldýrýlmasý Çiftçinin Özendirilmesi Toprak Reformu Örnek Çiftliklerin Kurulmasý Sanayi Teþvik Kanunu I. ve II. Kalkýnma Planlarý

Hukuki inkýlaplar

Mecellenin Kaldýrýlmasý Medeni Kanun

Ana madde: Atatürk Ýnkýlaplarý

Atatürk, kendi deyiþiyle Türkiye'yi "Çaðdaþ uygarlýk düzeyinin üstüne çýkarmak" amacýyla bir dizi inkýlap yapýmýnda öncü rol oynadý. Bu deðiþiklikler köklü oluþlarý ve eski sistemi düzenlemektense yerine yenisini getirmeleri nedeniyle reform deðil, inkýlap olarak bizzat kendisi tarafýndan adlandýrýlmýþlar ve genelde Atatürk Ýnkýlaplarý olarak anýlmýþlardýr. Her ne kadar devrimleri olarakda anýlsa da devrim kavramý ihtilal kavramýnýn eþ anlamlýsý olduðundan ve kanla gerçekleþeði için Atatürk ihtilal gibi negatif bir kavram yerine deðiþim anlamýna inkýlap kavramýný seçmiþtir. Bu yapýlanlar beþ ana baþlýk altýnda toplanabilir:

Atatürk'ün yenilikleri, inkýlaplarý [deðiþtir]

Soyadý kanunu konulmasý, saltanatýn kaldýrýlýp cumhuriyeti getirmesi, kadýnlara seçme ve seçilme hakký verilmesi, padiþah yönetimi yerine halkýn kendi kendine yönetmesi, Türk alfabesinin getirilmesi, Türk Medeni Kanunu kurulmasý, Cumhuriyetin kurulmasý, Þapka ve kýyafet devriminin yapýlmasý,